شهید محراب آیت الله دستغیب

شهید محراب آیت الله دستغیب

شهید محراب آیت الله دستغیب

image description

آیت الله سید محمد هاشم دستغیب

آیت الله سید محمد هاشم دستغیب

حجه السلام سید محمد ابرا هیم دستغیب

حجه السلام سید محمد ابرا هیم دستغیب

حجه السلام سید محمد ابرا هیم دستغیب

Articles

آفرینش زمان و مکان از عدم


آفرینش زمان و مکان از عدم
ما اینجا در بحث از آفرینش جهان تنها به طریقی ناموثق درباره‌ی عبارت «پیش از» سخن می گوییم. خداوند پیش از آفرینش زمین و آسمان چه می کرد؟ آگوستین در فصل دوم کتاب اعترافات پاسخ دقیقی به این پرسش می دهد که خود آن را گستاخانه می دانست. پاسخش مختصر و مفید است: این سؤال بی معناست. پرسیدن دربارهی «قبل از» غیرضروری و زائد است چون جهان نه در زمان، بلکه هر دو با هم آفریده شده اند. انیشتین در این باره با او موافق است. بنابراین قبل از آفرینش کیهان، فقط آفریدگار هست. قبل از پیدایش زمان تنها «سرمدیت» وجود دارد. آگوستین از انیشتین پیشی می گیرد و خداوند را مورد خطاب قرار می دهد: «وانگهی اگرچه تو پیش از زمانی اما نه در زمانی که مقدم بر این زمان باشد که اگر چنین بود تو پیش از همه ی زمانها نبودی، بلکه زمان تو سرمدی است که بر تمامی زمانها تعالی دارد چرا که حضور تو بی پایان است. تو همزمان قبل از همه زمانهای گذشته و بعد از همه ی زمان های آینده ای.» بنابراین از منظر الهیات فعل آفرینش فعلی بی زمان است. این از سخنان مربوط به مبحث زمان است و زمان، زمان را و زمان - فضا را و فضا- زمان را آفریده است.

اکنون سخن گفتن دربارهی آفرینش جهان از «عدم» چه معنایی دارد؟ چنان که قبلا گفته ام این تصور که میوهی تفکر یونانی مآبی بود بعدا در کتاب مقدس داخل شد. عدم به این معنا نیست که چیزی مستقل بوده است. مثلا یک فضای سیاه خالی بوده باشد که قبل یا در کنار خدا وجود داشته است. عدم را نباید با «خدا» که در فیزیک ذرات جدید آمده است و «نوسانات» آن احتمالی است برای نشان دادن آغاز عالم اشتباه گرفت که البته این خلاء عدم نیست بلکه چیزی است. معنای واقعی عدم مطلق چیزی است که هر گونه علت مادی را از عمل آفرینش بیرون می راند. آفرینش از «عدم» بیان الهیاتی و فلسفی این واقعیت است که جهان و انسانها به علاوه زمان و مکان وجود خود را تنها و تنها به خداوند مدیون اند نه به هیچ علت دیگری.

اما خداوند خود مدیون هیچ علتی نیست. حتی نمی توان مانند دکارت و اسپینوزا خداوند را علت خودش دانست. او ک؟ معلول نیست. او را به عنوان واقعیت غیر معلول تعریف می کنند چون سرمدی و کامل است: «بزرگتر از او چیزی نیست که بتوان تصور کرد» (آنسلم کنتربری و دکارت). کتاب مقدس در این باره فلسفه پردازی نکرده است، بلکه این باور را بیان می دارد که جهان از بنیاد به خداوند به عنوان آفریننده و قیوم تمام موجودات وابسته است، موجوداتی که در عین وابستگی به خدا، مستقل از او هستند. الهیات مسیحی بر این نکته تأکید دارد که آفرینش همواره ادامه دارد: خلق مدام. فهم به وجود آمدن جهان به مثابه یک فرآیند جاری در زمان، متناسب با فهم کنونی ما تنها از این طریق امکان دارد که آن را فرآیندی بدانیم که مبادی ساختارهای جدید را بیرون نمی راند بلکه آنها را در بردارد.

بنابراین، آفرینش از عدم و آفرینش جاری در زمان هر دو را باید امری واحد دانست. این هر دو شرط امکان فرآیندهای عام طبیعی اند. خلق مدام و خلق از عدم هر دو به سادگی دو نام برای یک چیزند و آن فعل خلاق خداوند ازلی و ابدی است. او خود در قید زمان نیست و زمان را او مقرر می دارد. این فعل خلاق خداوند در فراسو و در یک سیاهچاله نیست که میلیاردها سال از ما دور باشد، بلکه دقیقا در مقابل ما حاضر است. خارج از کنترل ماست، اما از ما به ما نزدیک تر است.
با توجه به آغاز جهان نه تنها سخن علمی از انفجاری بزرگ و نظریه ها و مدل هایی درباره ی کیهان بلکه با دلایل موجه و کامل الهیاتی سخن گفتن از خدائی که جهان را آفریده است، چه معنایی دارد؟
گزارش کتاب مقدس با تصاویر و تمثیلات خود دربارهی آفرینش به سؤالات ساده و اساسی پاسخ می دهد که به ذهن آدمیان امروزین خطور کرده و علم نمی تواند با زبان و روش خود آنان را پاسخ دهد. کتاب مقدس صرفا به پرسش‌های نظری پاسخ نمی دهد بلکه به سؤالات وجودی ابتدایی و اولی هم پاسخ می دهد:

• در آغاز چه چیز وجود داشت؟ خدای خیر، هم او که منشأ همه چیز و همه کس است.

• آیا خدای موجودات دیگر ستارگان، حیوانات یا آدمیان) در کنار خدا بود؟ نه خدایی به جز خدای یکتا نیست.

• اما مگر نه این است که اصل خیر و شر در طول تمام تاریخ جهان آشکارا در حال جنگند؟ خیر، او خدای خیر است. خدایی که در کشمکش با هیچ شر یا اصل ضد اهریمنی نیست.

• آیا بخش هایی از هستی نسبت به بخش های دیگر آن پست تر است؟ مثلا ماده نسبت به روح یا تمایلات جسمانی نسبت به معنویت؟ به هیچ وجه. این جهان، ماده، جسم انسان و تمایلات جسمانی نیز همه آفریدهی خداوندی هستند که آفریدگار خیر است و اساسا نیکو هستند. «خداوند تمام آنچه را که ساخته بود دید که همه نیکو هستند». (سفر پیدایش، ۱۰۳۱).


• غایت فرآیند آفرینش چیست؟ انسان - نه به صورت مجزا، بلکه در خلال کیهان - غایت بزرگ فرآیند آفرینش است. بر اساس کتاب مقدس این مرحله ی نخست مرحله ی نجات نیست بلکه خود آفرینش نمایانگر دل نگرانی خدا دربارهی آدمیان و جهان است. حفاظت خداوند از جهان را می توان در خلق مدام و تکامل دید. از خود می پرسیم: آیا این تنها یک شانس است که علم جدید بتواند در مقابل آموزهی مسیحی و یهودی آفرینش گسترش یابد؟ دو بینشی را که قرآن نیز بر آنان انگشت تأکید می نهد و بدون شک پیش فرض های مفیدی هستند، اینجا می آوریم:

• جهان خدا نیست؛ عالم مخلوق است و به خودی خود تقدس ندارد. جهان به خدمت آدمیان گمارده شده است.

• جهان آشفته نیست بلکه منظم است. آدمیان می توانند از آن استفاده کنند، آن را بسازند و مورد تحقیق قرار دهند.

پس با توجه به آغاز جهان نه تنها سخن علمی از انفجاری بزرگ و نظریه‌ها و مدل هایی درباره ی کیهان بلکه با دلایل موجه و کامل الهیاتی سخن گفتن از خدائی که جهان را آفریده است، چه معنایی دارد؟ همان طور که افراد بی شماری از زمان نزول کتاب مقدس عبری به بعد، یهودیان، مسیحیان و مسلمانان و بسیاری دیگر به کرات به این نکته اعتراف کرده اند.

منبع: علم و دین، هانس کوک، ترجمه رضا یعقوبی، چاپ اول، نشر تمدن علمی، تهران 1395

امنیت، پس از ظهور!

در حالی که پیش از ظهور حضرت مهدی، شرایط ناامنی بر جهان چیره است، یکی از بنیادی ترین کارهای حضرت، باز گرداندن امنیت به جامعه است. با برنامه ریزی دقیقی که آن زمان انجام میشود، در مدت کوتاهی امنیت در همه زمینه ها به جامعه باز می گردد. امنیتی که بشر هرگز قبل از آن تجربه نکرده است. امنیت، ابعاد مختلفی دارد که به ذکر سه نمونه بسنده میکنیم:

امنیت جاده ها: به گونه ای که زنان جوان از جایی به جای دیگر، بدون همراهیِ مَحرمی، سفر میکنند و در امان هستند.

امنیت قضایی: به گونه ای که مردم از اینکه ممکن است حقشان پایمال شود، کوچکترین بیمی ندارند.

امنیت مالی: تا جایی فراگیر میشود که اگر کسی دست در جیب دیگری ببرد، هرگز احتمال دزدی داده نمیشود

www.shabestan.ir

حفظ زبان، حفظ زبان، حفظ زبان

✍️در روایت داریم پس از آنکه امام باقر به جابر جعفی فرمودند خوش به حال افرادی در زمان غیبت بر اعتقاد به ما استوار بمانند، جابر گفت: بهترین چیزی که مومن میتواند در آن زمان استفاده کند چیست؟ امام فرمودند: نگهداری زبان(سکوت)....

 

سنگین ترین وزنه!!

 

از عالمـــــۍ پـــــرسیدند:

بالاترین #وزنه چند ڪیلو است ڪه
یه نفـــــر بزنه بهش بگـــــن پهلوان؟!

عالم در جواب گـفتن بالاترین وزنه یه
#پتوی نیم یا ۱ڪیلویی است ڪه یه
نفر بتواند هنگام نماز صــــبح از روی
خــــود بلند ڪند هرڪی بتــونه اون
وزنه رو بلند ڪند باید بهـــــش گفت
#پــــــــــهلوان.

فرشتگان خدارا میکشید ؟!!!

 

فرشتگان خدا را می‌کُشید؟!
فرشتگان خدا را می‌کُشید؟!
تهران-ایرنا- قرآن از مشرکانی که فرشتگان را دختر خدا می‌دانند، می‌پرسد شمایی که دختران را برای خود نمی‌پسندید، از آمدن و زادنش روتُرش می‌کنید، سر پایین انداخته و بعضاً زنده‌به‌گورش می‌گردانید، چگونه پس آن را برای خدا می‌پسندید؟ اگر دختر پسندیدنی است، چرا برای خود نمی‌پسندید و اگر ناپسندیدنی، چرا آن را حواله و قسمت خدا می‌کنید؟!

اشاره به رسم غیراخلاقی زنده به گور کردن دختران و جو غالب دخترستیزی در بین اعراب جاهلی از مشهورترین تصویرهای شایعی ست که آشنایان با قرآن و اسلام و تاریخ جاهلیت، از آن دوران در ذهن دارند. به تناسب همین تصویر شایع، نقش اصلاحگرانۀ پیامبر در محو این سنت ناپسند هم جزو شایع‌ترین اصلاحگری‌های اخلاقی پیامبر در اذهان و نقل ها است. تفضیلی‌ترین گزارش از این وضعیت و واکنش‌های عمومی عرب جاهلی به دختردار شدن و تصمیم به انجام رسم ناصواب دخترکشی در قرآن، دو آیه ۵۸ و ۵۹ سوره نحل است.

وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالْأُنثیَ‏ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظِیمٌ (۵۸) یَتَوَرَی‏ مِنَ الْقَوْمِ مِن سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَمْسِکُهُ عَلیَ‏ هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فیِ الترَّابِ أَلَاسَاءَ مَا یحْکُمُونَ (۵۹)

آیات در کوتاه ترین بیان و نمایشی‌ترین گونه ممکن حال متعصبانه یک مرد عرب را تصویر میکند. وقتی‌که خبر تلخ دختردار شدن به او می‌رسد. خبر روی مرد را سیاه میکند «سود وجه»! کنایه از خشمی شدید! شرم و خشم در هم می‌آمیزد و او خشمش را فرو می‌خورد! کظم غیظی برای تعصبی باطل. شرم و سنگینی نگاه دیگران او را از آنها فراری می‌دهد و متواری میکند «یَتَوَارَی‏ مِنَ الْقَوْم» و برای اندیشه بر موقعیت تلخ پیش‌آمده به گوشه‌ای می‌راند. برای چه؟ که فکر کند! که بین دو راهی خِفت و خُفتن در خاک دختر کدام را انتخاب کند. دو راهی خفتِ نگه داشتن «أَیُمْسِکُهُ عَلیَ‏ هُون» یا خُفتنِ دختر در خاک «یَدُسُّهُ فیِ الترَّاب‏»، یکی باید انتخاب شود. اولی خفت آور، فقرآور و ننگین است.

امکان بالقوۀ کسر شأن والاگهر قبیله را می‌آورد که مبادا فردا این دختر بدشگون، عروس قبیلۀ ناهم شأنی شود! آنوقت بر خون و گوهر نژاد برتر قبیله چه می‌آید؟! انتخاب دومی هم هر چند در نوبت دوم و سومِ انجام داده شدن آسان‌تر شود و دختر دومی قلب و وجدان را کمتر از اولی آزرده میکند. هر چند وقتی‌که نفس‌ها و صداهای نازک دخترک با هر مشتِ خاک بیشتر، کم و کمتر می‌شود! ولی باز به هر حال، شده اندکی و ساعاتی درون پدر جانی را خلجان می‌دهد و وجدان را شرمگین میکند. در این بین انتخاب و حُکم مرد جاهلی، هر چه باشد شیرین‌کامانه نیست! نگه داشتن تلخی خفت و ننگ دارد. زنده خاک کردن هم، تلخی جان و نفسِ سرزنشگر. مرد دختردار شده هر کدام را حُکم کند، حتی اگر زنده نگه داشتن دخترک را هم لطف بکند، حکم بدی کرده است. «أَلَا سَاءَ مَا یحَکُمُون» همچنانکه برخی از مفسرین، حُکم را در این فقره از آیه، همان انتخابِ هولناک و تلخ دخترکشی و زنده به گوری‌اش، یعنی «دس در تُراب» گفته اند.

در عمدۀ منابع تفسیری ریشۀ رسم دخترکشی و دخترستیزی اعراب را رخدادی در جنگ بنی تمیم با کسری ایرانیان گفته اند، وقتی‌که برخی دختران عرب به اسارت ایرانیان درآمدند و در وقت صلح هنگامیکه نوبت مطالبۀ اسرا رسید، برخی دختران بنی تمیم خود نخواستند که به قبیله برگردند. همین شد که بنی تمیم کینه و بغض از آن دختران را تا حد زنده به گوری نوزادان دختر به دل گرفتند و تعمیم دادند و آرام آرام این خوی کینه آلود بنی تمیم، میان اعراب آن دوره رسم و نشر پیدا کرد. به علاوۀ سایر علل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منحطی که این رفتار را مرسوم می‌کرد.

البته نباید از نظر دور داشت که در عین شیوع و رسمیت این رفتار، بودند مردانی که به این رفتار هولناک تن نمی دادند.به گواه این نکتۀ روشن که اگر این رسم گسترش مطلق داشت، زاد و ولد هم به کل منتفی شده بود. و نیز مردانی که به مقابله با سنت ضد اخلاقی بر می‌خواسته اند و به نوعی زمینه و اذهان را برای انذار اخلاقی- دینی پیامبر (ص) بر ضد این سنت آماده کرده بودند. از جمله صعصه بن ناحیه، جد فرزدق شاعر معروف، که به گواه تاریخ ۳۶۰ دختر را از پدرانشان خرید و مانع زنده به گوری شان شد. به گونه ای که فرزدق به این نیای خود می بالید و اشعاری در وصفش در تاریخ سروده است.(قاموسی الرجال، ج ۵، ص ۲۵۰)

جایگاه اشاره به رسم دخترکشی و ذم آن در قرآن در نگاه اولِ هر ناظری لزوم اصلاح و ترک این رذیلت هولناک اخلاقی را به نظر می‌آورد که جز با اشارات صریح در نص، ممنوعیت و ترک آن ممکن نمی‌بود. یعنی به نظر می آید که قرآن در امتداد اصلاح و ماموریت تکمیل مکارم اخلاقی جامعۀ عصر نزول، می بایست ابتدا رذیلت های هولناک آنها را از بین ببرد و سپس به دنبال احیای معارف و ارزشهای وحیانی باشد. این تلقی شایع البته که درست است، اما تنها بخشی از علت این اشاره و تذکر در معرفت قرآنی است. در تلقی شایع پیکان فهم به سوی نفی صریح رسم دخترکشی در قرآن یعنی «وئاد» رفته است. اما یک بُعد مهمتر جا مانده است. ذم اخلاقی دخترکشی و لزوم جدی ترک این رذیلت در پیامبریِ اخلاقی پیامبر و وصف آخرت به ندای تظلم آنان یک بُعد ماجراست «پرسند چو زان دخترک زنده به‏ گور (۸) به کدامین گناه کشته شده است؟ (۹) تکویر»، اما بُعد ناآشکار دیگرِ ماجرا، زدودن باورهای انحرافی و الهیاتیِ شرک آلود جامعه است. ادامه گفتار در صدد است تا این بُعد مغفول مانده و ناآشکار را تشریح کند.

در باور و تفسیر ملکوتی عربهای هم‌دورۀ پیامبر (ص)، ملائک دختران خدایند. «فرشتگان را که بندگان خدا هستند، زن می‏‌پنداشتند.زخرف ۱۹» و همچنین اسراء ۴۰، نجم ۱۹-۲۰، طور ۳۹. فرشتگان دختری که شفیع و واسطه در نزد خدایند! (النجم ۲۶). در ریشه این مونت‌پنداری فرشتگان خیلی چیزها و حدس‌ها گفته شده است، از قبیل اینکه فخر رازی شباهت در مستوری و پرده نشینی و مخفی بودن -همچنانکه شمس هم به همین علت مونث مجازی و ماه مذکر مجازی است. چرا که نور خورشید مانع و پردۀ دیدن قرص آن است و در ماه اینگونه نیست_ یا شباهت در دستیاب نبودن و غیرت مردان را دلیل آن می‌داند (تفسیر مفاتیح الغیب، ج ۲۰، ص ۵۴). وجه شبه لطافت و نازکی و پری‌وارگی در خیال انسانی برای فرشتگان و در عین حال تجسم و شناخت این صفات در استعاره زن نیز می‌تواند عامل این تصور باشد. اما در رایی که به نظر صحیح‌تر می آید، علامه طباطبایی تاثیر و الهام از ادیان های شرقی و هندی و یونانی را ریشه این باور میداند (تفسیر المیزان، ذیل آیه)

علت هر چه هست در این تصور فرشتگان مونث‌اند و خدا لشکری از دختران برای انجام اوامر و فرامین خود دارد. این تلقی همان بُعد ناآشکار و یکی از علت‌های تعرض و تذکر به رسم غیراخلاقی دخترکشی در قرآن است. چیزی که کمتر مورد توجه اذهان بوده است. در ذکر این ارتباط نکته ذیل از اصلی‌ترین مقاصد قرآن است.

نفی گمان مذکرپسندی از ساحت الهی

در آیات متعددی در قرآن ناظر به بحث و دقیقاً در توبیخ باور خودپندار به دخترانِ الله، مشرکان خطاب میشوند که چرا و چگونه شما پسران و مذکران و دلخواهان را برای خود برمی‌گزینند و دختران را برای خدا؟ «آیا خدا را دختران است و شما را پسران؟ (طور ۳۹)» و «وَ یجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ سُبْحَانَهُ وَ لَهُم مَّا یَشْتهَونَ (۵۷) نحل.»

این تقسیمی ناروا و ناقص است. «تِلْکَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِیزَی (النجم ،۲۲)». در یک فهم و رویکرد جزء انگار (atomistic approach) که مورد نقد روش شناختی فضل الرحمان در فهم قرآن هم بود (Islam and Modernity,Fazlur Rahman,Chicago & London,1982) (و هم بنگرید به قرآن و زن، آمنه ودود، ترجمه اعظم پویا و معصومه آگاهی، ص ۲۱) این دسته آیات گاهی دقیقاً برخلاف همت قرآن در نفی پندارهای جنسیتی به خدا، این گمان را در ذهن متبادر کند که خداوندِ مذکردوست و یا شاید خودمذکر!، از این تقسیم ناخشنود است و نه بر سر اصل معامله، بلکه بر سهم چانه میزند!! این تلقی جنسیت زده را «فهم الف» نام می‌گذاریم. ویژگی های ناخنثی زبان عربی در اشارات مذکرانه (قاعده تغلیب) و هم اقتضائات و واقعیت های تاریخیِ بیشتر مردانه در زمانه نزول که در قرآن هم ناگریز رسوخ پیدا کرده است، ممکن است به صحت تفسیر الف دامن بزند. یعنی هرچند قرآن در یک گفتگوی جدلی و انتقادی محکم اتفاقاً به دنبال برائت و پاک کردن اذهان از پندارهای مشرکانه و الهیاتی جنسیت زده در نسبت با خدا است، بالعکس در تضاد با این هدف مخاطب از این دسته آیات مطابق با فهم الف برداشت کند که خدا از انتساب دختر به خود ناخشنود است و اگر مشرکان فرشتگان را پسر خدا می‌دانستند، مشکلی وجود نداشت و او آنها را توبیخ نمیکرد! در حالیکه به محض توجه به بُعد تاریخیِ واقعیتِ دخترکشی و ترجیح پسر از سوی عرب جاهلی و داخل کردن این عنصر تحلیلی در فهم، این آیات دقیقاً رنگ و بوی دیگری پیدا می‌کند. این فهم دوم را «فهم ب» می‌نامیم.

مطابق «فهم ب» در این مجموعه آیات به روشنی جنس استفهام انکاری آمیخته به استهزاء و بیان جدلی قرآن، در قبال باورهای الهیاتی مورد نقد است. قرآن از مشرکانی که فرشتگان را دختر خدا می‌دانند، می‌پرسد شمایی که دختران را که برای خود نمی‌پسندید، از آمدن و زادنش روتُرش می‌کنید، سر پایین می اندازید و بعضاً زنده‌به‌گورش می‌کنید، چگونه پس آن را برای خدا می‌پسندید، از کیسه خلیفه می‌بخشید و خودپندار فرشتگانش را دختر می‌دانید؟! اگر دختر پسندیدنی است، چرا برای خود نمی‌پسندید و اگر ناپسندیدنی است، چرا آن را حواله و قسمت خدا می‌کنید؟ (خلاف قاعده زرین اخلاقی!). با این ناسازگاری منطقی و استاندارد دوگانه چه می‌کنید؟ این موضع جدلی و بیان به مقتضای منطق خصم است که دقیقاً مبنای فهم ب در این مجموعه آیات است.

این مبنا در پیوند و توجه ناگسستنی به بافت تاریخی نزول آیات است. بدون توجه به این بافت، احتمال اینکه آیاتِ ناقد مونث‌پنداری فرشتگان مطابق فهم الف تفسیر شوند بسیار وجود دارد. اما به محض توجه به بستر تاریخی باورهای مشرکان در مونث‌پنداری فرشتگان، بُعد ناآشکار آیات اشاره کننده به رسم دخترکشی و وجه شکایت از انتساب دختر برای خدا کشف می‌شود. چیزی که مستقیماً متعرض ناسازگاری منطقی بین کشتن دختر و دخترپنداری فرشته برای خداست. من نام این ناسازگاری منطقی به نظرم مورد اشاره قرآن در «فهم ب» را به تناسب دخترکُشی جاهلی، «فرشته‌کُشی» می‌گذارم.

 

منبع: 

wikifeqh.ir/